Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΠΑΠΟΥΛΙΩΝ
Η έρευνα, του κειμένου της γράφουσας έγινε το έτος 2014. Ως εκ τούτου δεν αναφέρονται εδώ πιθανόν κάποιες μεταγενέστερες μικροαλλαγές που αφορούν τη μορφή και χρήση του σχολείου και του χώρου του.
«Όλβιος όστις ιστορίης έσχε μάθησιν», λέει ο Ευριπίδης, “Τυχερός, ευτυχισμένος, αυτός που γνωρίζει την ιστορία ” Και φυσικά που διδάχθηκε από αυτήν, θα λέγαμε.
Ένας από τους βασικότερους φορείς της γνώσης και διδασκαλίας της ιστορίας, είναι και πρέπει να είναι, το σχολείο. Γιατί λαός που δεν γνωρίζει και δεν ενδιαφέρεται για την ιστορία του, δεν έχει μέλλον. Έχοντας κατά νου αυτά, θα “ζωντανέψουμε” την ιστορία του δημοτικού σχολείου ενός μικρού αλλά παλαιού χωριού. Του χωριού Παπούλια Μεσσηνίας.
Η ανέγερση του κτιρίου του, είναι συνέχεια και συνέπεια ενός ανθρώπινου δράματος. Ο Αθανάσιος Πανταζή Πανταζόπουλος με απώτερη καταγωγή από το Αρκουδόρεμα, που γεννήθηκε το 1876 στα Παπούλια και απεβίωσε το 1964, είχε ένα μικρότερο αδελφό, το Νικόλα. Ο Νικόλας φύλαγε κτήμα που είχε η οικογένειά του στην περιοχή μεταξύ Παπουλίων και Κρεμμυδίων όταν πέρασαν φυγόδικοι ληστές και τον ρώτησαν: -Πως σε λένε ρε; - Νικόλα, απάντησε αυτός. - Κι εμείς Νικόλα ψάχνουμε, του είπαν, και τον τραυμάτισαν θανάσιμα, κατά μία διήγηση μαχαιρώνοντάς τον στην κοιλιά και κατά άλλη πυροβολώντας τον
Ο Νικόλας, ημιθανής, έφτασε πλησίον των Παπουλίων, κοντά στη θέση που βρίσκεται σήμερα το εξωκλήσι του Αγίου Αθανασίου όπου και τον εγκατέλειψαν οι δυνάμεις του. Τον βρήκαν, τον έφεραν στο χωριό, έδωσε μαρτυρία για το συμβάν και εξέπνευσε.
Δραγάτης (αγροφύλακας), του χωριού ήταν ο Νικόλας Ανασ. Λεβέντης (παππούς της γράφουσας), με απώτερη καταγωγή, και αυτός, από το Αρκουδόρεμα και συνομήλικος (1877-1961) του φονευθέντος. Πιστεύεται λοιπόν, ότι πιθανόν ο δραγάτης να είδε και να κατήγγειλε, ως αρμόδιος εκ του επαγγέλματός του, παράνομες ενέργειες των ληστών, και πως οι ληστές τραυμάτισαν θανάσιμα τον Πανταζόπουλο αναζητώντας και πιστεύοντας πως βρήκαν το δραγάτη.
Το περιστατικό πρέπει να συνέβη μετά το 1900 και έκτοτε η θέση που έγινε το έγκλημα ονομάστηκε « Φονικό».
Ο Αθανάσιος Πανταζόπουλος, στη μνήμη του αδικοχαμένου αδελφού του Νικόλα, δώρησε το μεγαλύτερο τμήμα οικοπέδου που είχαν στο χωριό, με πρόσοψη στον δρόμο, για να κτισθεί ναός, σύμφωνα με διήγηση των παιδιών του Παναγιώτη και Σπύρου. Για τον εαυτό του, o Aθανάσιος, κράτησε ένα μικρό μέρος του οικοπέδου αυτού, πίσω από το δωρηθέν, για να το χρησιμοποιεί ως κήπο.
Το χωριό την εποχή εκείνη είχε μοναδικό ναό αυτόν της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ο περίβολος του οποίου -όπως και σήμερα – χρησίμευε ως νεκροταφείο. Δεν είχε όμως σχολικό κτίριο. Έτσι τα παιδιά στις αρχές του προηγούμενου αιώνα αναγκάζονταν να πηγαίνουν στα σχολεία των γειτονικών χωριών Καραμανώλη (σημερα Γλυφάδα), Ίκλαινας και Βλαχόπουλου. Φυσικά με τα πόδια. Στη συνέχεια έγινε προσπάθεια λειτουργίας στο χωριό ιδιωτικού σχολείου. Λειτούργησε γύρω στο 1920, για μικρό διάστημα, ίσως ενός ή δύο ετών και με υποτυπώδη εξοπλισμό. Κατά αφήγηση του Παναγιώτη Αθαν. Πανταζόπουλου είχε έδρα τον ελεύθερο χώρο που υπήρχε στον, επάνω από το ισόγειο, όροφο κατοικίας Πανταζοπουλαίων. Δεν υπήρχαν θρανία και τα παιδιά κάθονταν στα σκαμνάκια τους, περιμετρικά της αίθουσας, στηρίζοντας στα πόδια τους την πλάκα για να γράφουν με το κονδύλι τους. Αργότερα, γύρω στα 1930, λειτούργησε δημόσιο σχολείο σε μισθωμένο κτίριο ιδιοκτησίας της Αγγελικής συζ. Αθαν. Ασημάκη, που κατείχε ως προικώο από τον πατέρα της Επαμεινώνδα Χρονά και βρισκόταν απέναντι από το οικόπεδο που δωρήθηκε.
Υπό αυτές τις συνθήκες την δεκαετία του 1930 αποφασίστηκε να κτισθεί στο οικόπεδο, σχολείο, αντί της εκκλησίας που ήταν ο σκοπός της δωρεάς.
Όπως προέκυψε από την έρευνα σε δημόσια αρχεία, στις αρχές του 1936 απεστάλη κρατική βοήθεια είκοσι χιλιάδων(20.000) δραχμών για τις εργασίες ανοικοδόμησης. Εντός του ιδίου έτους έγινε η τοιχοποιία, η στέγη, το ταβάνι, και τα κουφώματα μετά υαλοπινάκων(τζαμιών). Δηλαδή το κτίσμα απέκτησε την εξωτερική μορφή που έχει και σήμερα.
Αρχές του 1937 εργολάβος ανέλαβε τα επιχρίσματα του κτιρίου, ελαιοχρωματισμούς, εσωτερικές διαιρέσεις, ένα αποχωρητήριον διπλούν, την κατασκευή τραπεζογραφείου και τσιμεντοπίνακα. Τον Απρίλιο του ιδίου έτους η Σχολική Εφορεία, αποτελούμενη από τους Π. Κουκουλά, Μ. Ζαχαρόπουλο, Σ. Νικολόπουλο και τον διευθυντή του σχολείου δάσκαλο Μαρκόπουλο, απεφάσισε περί της αγοράς θερμάστρας(σόμπας), καθεκλών(καρεκλών), διαφόρων εικόνων μετά κορνιζών και υαλοπινάκων(τζαμιών). Προφανώς ιερών εικόνων και εικόνων των εθνικών ηρώων που αναρτήθηκαν εντός της αίθουσας. Μετά από αυτά το σχολείο ήταν έτοιμο.
Όμως οι κάτοικοι επιθυμούσαν διακαώς και επεδίωκαν την ανέγερση ιερού ναού στο οικόπεδο, που ήταν άλλωστε και ο σκοπός της δωρεάς σύμφωνα με την επιθυμία του δωρητή. Το Υπουργείο Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας ειδοποίησε την Νομαρχία και αυτή ενημέρωσε, με έγγραφό της, τον Μάρτιο του 1939, αφ΄ ενός την Επιθεώρηση Δημοσίων Σχολείων για τις προθέσεις των κατοίκων και αφ΄ ετέρου την Υποδιεύθυνση Χωροφυλακής Πυλίας, να παρεμποδίσει την ανέγερση ναού. Έτσι ο ακάλυπτος χώρος έμεινε οριστικά ως προαύλιο του σχολείου.
Το λιθόκτιστο σχολικό κτίριο, που ήταν υπερυψωμένο σε ύψος τεσσάρων βαθμίδων (σκαλιών), αποτελείτο από μια μεγάλη αίθουσα για διδασκαλία και δύο δωμάτια, το ένα για κατοικία του δασκάλου και το άλλο για γραφείο του. Όσοι μαθήτευσαν σε αυτό θυμούνται ότι η μία πλευρά του γραφείου αυτού ήταν πτυσσόμενη πόρτα που, όταν αυτή άνοιγε, το γραφείο επικοινωνούσε με την αίθουσα διδασκαλίας και αυτό, (το γραφείο), μετατρεπόταν σε σκηνή εκδηλώσεων στις σχολικές εορτές. Ο χαμηλός άδειος χώρος που υπήρχε κάτω από το ξύλινο δάπεδο του σχολείου, αεριζόταν από κάποια στενά ανοίγματα που υπήρχαν στη βάση των εξωτερικών τοίχων. Το προαύλιο είχε περιφραχθεί και ένα τμήμα του, ξεχωρισμένο με ιδιαίτερη περίφραξη, εκαλλιεργείτο, για διδακτικούς σκοπούς.
Μαθητές είχε όσους αντιστοιχούσαν σε ένα μικρό χωριό, πολλούς όμως συγκρίνοντας με το Σήμερα. Από την σχετική έρευνα προέκυψε ότι τον Νοέμβριο του 1961 οι εγγεγραμμένοι μαθητές ήσαν 22, τον Απρίλιο του 1964 ήσαν 15, τον Μάρτιο του 1966 ήσαν 22 και τον Μάρτιο του 1968 ήσαν 24. Αυτό το διάστημα δεν λειτουργούσαν μαθητικά συσσίτια, όμως είχαν λειτουργήσει παλαιότερα για δύο-τρία έτη και αποτελούντο από ένα ποτήρι γάλα για κάθε μαθητή. Το γάλα ετοίμαζε η Ελένη συζ. Δήμου Πολυχρονόπουλου, της οποίας η οικία ήταν πλησιόχωρη στο σχολείο. Επίσης παλαιότερα, διανεμόταν, για κάποιο διάστημα, ένα κομματάκι κίτρινο τυρί(Ολλανδίας)με ψωμί.
Οι δάσκαλοι που υπηρέτησαν στο σχολείο αυτό, (όσων τα ονόματα είχα τη δυνατότητα να συλλέξω) ήταν οι: Μαρκόπουλος πριν από την Κατοχή, Τσίρος Παναγιώτης επί Κατοχής, Αναγνωστόπουλος Κώστας, από Μαργέλι Μεσσηνίας, Κόλλιας Βασίλης, Ζαχαροπούλου Ζωή από Γαργαλιάνους, Αντωνόπουλος Κώστας από Βλαχόπουλο, Ξυδιά Μαρία από Σουληνάρι, Παπαθωμόπουλος, Γκλιάτας από Χώρα, Σπύρου Κωνσταντίνος από Θεσσαλία, Δαρσακλής από Χανδρινού, Νικολοπούλου Ρίτσα από Πλάτανο.
Αξίζει να γίνει αναφορά σε δύο από αυτούς. Ο πρώτος είναι ο Παναγιώτης Τσίρος από το χωριό Σιμίζα, σήμερα Αρσινόη, της Άνω Μεσσηνίας. Άξιος εκπαιδευτικός και προ πάντων παιδαγωγός, μου είπαν άνθρωποι που μαθήτευσαν σε αυτόν. Έσκυβε με αγάπη πάνω από κάθε παιδί, προσπαθώντας να μην μείνει ούτε ένα δίχως μάθηση. Υπηρέτησε στα Παπούλια σε νεαρή ηλικία, περίπου είκοσι πέντε ετών, και σε δύσκολους καιρούς, την περίοδο της Κατοχής. Διορίστηκε γύρω στο 1940 - 1941 και παρέμεινε για δύο - τρία χρόνια. Στο βιβλίο του Γιάννη Η. Σχινά “Η Εθνική Αντίσταση στη Μεσσηνία” Αθήνα, έκδοση 1984, μεταξύ των δασκάλων που έλαβαν μέρος στην Εθνική Αντίσταση αναφέρεται και το όνομα του Τσίρου. Για την συμμετοχή του αυτή κινδύνευσε να χάσει την ζωή του. Ήλθαν στα Παπούλια παρακρατικοί, κατά διήγηση υπό τον Βελλισάρη, για να τον σκοτώσουν. Ευτυχώς ο δάσκαλος ειδοποιήθηκε άμεσα από κατοίκους του χωριού και διέφυγε τρέχοντας προς το Καραμανώλη (Γλυφάδα), όμως στα Παπούλια δεν επέστρεψε ξανά. Μετά την Κατοχή διορίστηκε στην Αρσινόη και μαθητής του από το χωριό αυτό, εν ζωή έως σήμερα, που εργάστηκε ως ανώτατο στέλεχος του Δημόσίου, μου είπε τα εξής για τον Τσίρο. -Θα εκφραστώ, για τον δάσκαλό μου Παναγιώτη Τσίρο με τα λόγια του Μεγάλου Αλεξάνδρου για τον δάσκαλό του Αριστοτέλη. ''Στους γονείς μου οφείλω το ζην και στο δάσκαλό μου το ευ ζην''. Αυτός που είμαι σήμερα το οφείλω σε αυτόν το δάσκαλο. Μέχρι την τρίτη τάξη του Δημοτικού δεν ήξερα να διαβάζω και όταν ήλθε αυτός έσκυψε επάνω μου με πολλή αγάπη και επιμέλεια και με έκανε σωστό μαθητή. Αυτά μου είπε ο Βασίλης.
Η δεύτερη άξια αναφοράς είναι η Ζωή Ζαχαροπούλου από τους Γαργαλιάνους, υπηρέτησε στο χωριό μάλλον άνω των δέκα ετών, ίσως μέχρι τις αρχές του 1960, ήταν η μακροβιότερη που δίδαξε στο σχολείο και πολύ αγαπητή στους κατοίκους.
Το 1984, με απόφαση της Νομαρχίας, τμήμα 26 τ.μ. του κτιρίου, (το δωμάτιο του δασκάλου και το γραφείο του), παραχωρήθηκε στην Κοινότητα Παπουλίων και διαμορφώθηκε σε Κοινοτικό Γραφείο και Αγροτικό Ιατρείο για εξέταση των ασθενών κατά την, ανά εβδομάδα, επίσκεψη του αγροτικού ιατρού.
Το 1987, το Σχολείο, ήδη κλειστό από το προηγούμενο έτος καταργήθηκε και τυπικά με προεδρικό διάταγμα. Ο αριθμός των μαθητών του χωριού, όπως και των υπολοίπων χωριών, μειώθηκε δραματικά λόγω της υπογεννητικότητας που παρατηρείται τις τελευταίες δεκαετίες, αλλά και της μετανάστευσης πολλών οικογενειών στα μεγάλα αστικά κέντρα, κυρίως στην Αθήνα, με συνέπεια οι λιγοστοί μαθητές να μεταφέρονται καθημερινά, με έξοδα του Κράτους, αλλού για μάθημα. Σήμερα στην Πύλο.
Μετά την υπαγωγή του χωριού στο Δήμο Πύλου (με το Ν. 2539/1997), στο κτίριο διατηρήθηκε ο χώρος που εχρησιμοποιείτο ως αγροτικό ιατρείο για την, ανά εβδομάδα, επίσκεψη αυτού, όσο υπήρχε ιατρός, ο δε υπόλοιπος χώρος εχρησιμοποιείτο ως εκλογικό κέντρο επί δημοτικών και εθνικών εκλογών και χώρος συνελεύσεων και δραστηριοτήτων του Πολιτιστικού Συλλόγου. Επί πλέον τοποθετήθηκε βιβλιοθήκη με παιδικά και άλλα βιβλία, για όποιον επιθυμούσε να διαβάσει.
Με τη φροντίδα του Πολιτιστικού Συλλόγου, επί Προεδρίας του Δημητρίου Φωτίου Πανταζόπουλου, ξεκίνησε πριν από μερικά χρόνια η ανακαίνιση του κτιρίου εσωτερικά και εξωτερικά, με δαπάνες του Πολιτιστικού Συλλόγου, αλλά και με τη βοήθεια του Δήμου και του Κρατικού Προϋπολογισμού. Συνεχίστηκαν οι εργασίες και επί των επομένων Συμβουλίων με αποτέλεσμα σήμερα ο χώρος να έχει εξαιρετική μορφή και λειτουργικότητα, τόσον εσωτερικά όσο και εξωτερικά με πλακόστρωση του προαυλίου, πίστα για ορχήστρα, τοίχο γύρωθεν, φύτευση δένδρων και παιδική χαρά.
Έτσι οικοδομήθηκε, λειτούργησε επί σειρά ετών και έφτασε στο “Σήμερα” το σχολείο αυτό, ως κτίσμα αλλά και ως φορέας μάθησης. Όμως ας κύλησαν οι εποχές, ας άλλαξε η χρήση του κτιρίου του, ας έφυγαν οι μαθητές του προς διάφορα σημεία του ορίζοντα και ας μαθήτευσαν οι μεταγενέστεροι σε άλλα σχολεία, για όλους τους Παπουλαίους παραμένει “Το Σχολείο”. Έγινε τοπόσημο. Το πιο αγαπημένο του χωριού.
